Seferîlik: Yolculukta Namaz ve Kasr (90 km, 15 Gün)
Seferîlik, yolculuk sırasında bazı ibadetlerde kolaylık sağlayan dinî bir hâldir. Dört rekâtlı farz namazların iki rekât kılınması (kasr), seferîlik hükümlerinin en bilinenidir. Kimin seferî sayılacağı, mesafe ve kalış süresi ölçülerine bağlıdır ve bu ölçüler mezhepler arasında farklılık gösterir.
Bu yazı, Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun açıklamasını ve TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki mezhep karşılaştırmalarını özetler. Kişisel durumunuz için Diyanet'e danışmanız gerekir.
Bilgilendirme amaçlıdır; dinî hükümler için Diyanet'e (Alo 190 Fetva Hattı) başvurunuz.
Diyanet'e göre seferî kimdir?
Diyanet'in uygulamasında, asıl vatanından geçici olarak 90 kilometre veya daha uzağa gitmek üzere yola çıkan ve gideceği yerde Hanefî mezhebine göre 15 günden az kalmaya niyet eden kişi seferîdir. Yolculuğa başlayıp yerleşim yerinin sınırlarını aştıktan sonra seferîlik hükümleri uygulanmaya başlar.
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hanefî fetva ölçüsü 18 fersahtır; bu yaklaşık 99 kilometre eder. 15 fersah (yaklaşık 83 km) ve 21 fersah görüşleri de bulunur. Diğer üç mezhep 4 berîd ölçüsünü kullanır ve bu yaklaşık 88 kilometredir. Türkiye'de Diyanet'in fiilî ölçüsü 90 kilometredir.
Mezheplere göre ölçüler
| Konu | Hanefî (Diyanet uygulaması) | Şâfiî, Mâlikî, Hanbelî |
|---|---|---|
| Mesafe | Diyanet uygulaması: 90 km (TDV'ye göre 18 fersah, yaklaşık 99 km) | Yaklaşık 88 km (4 berîd) |
| Kalış süresi | 15 günden az kalma niyeti | Genellikle 4 gün (Hanbelîlerde 4 günden fazla veya 20 vakitten fazla) |
| Kasr (4 rekâtlı farzı 2 kılma) | Vacip; 4 rekât kılmak mekruh | Ruhsat ve efdal (Mâlikîlerde sünnet-i müekkede) |
| Cem (iki namazı birleştirme) | Seferde cem yok | Seferde caiz |
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, Sefer (fıkıh) maddesi ve Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu fetvası.
Kasr nasıl uygulanır?
Kasr, dört rekâtlı farz namazların (öğle, ikindi, yatsı) iki rekât olarak kılınmasıdır. Sabah ve akşam namazları ile vitir seferde de değişmez. Hanefî mezhebinde kasr ruhsat değil, hükümdür; seferî olan kişi dört rekâtlı farzı iki rekât kılar. Seferî, bir yerde 15 gün veya daha fazla kalmaya niyet ederse mukim sayılır ve namazlarını tam kılar. Mukim bir imama uyma gibi ayrıntılı durumlar için Diyanet'e danışınız.
Cem (iki vakti birleştirme)
Hanefî mezhebi seferde cemi caiz görmez. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezhepleri caiz görür. Diyanet, iş yerinde namaz kılma imkânı bulunmayan kişilerin zaruret hâlinde, öğle ile ikindiyi veya akşam ile yatsıyı birleştirebileceğini belirtir; bununla birlikte bunun normal bir kural olmadığını da vurgular.
Cem uygulamasının ayrıntısı
Cem, iki namazın tek bir vakitte kılınmasıdır. Öğle ile ikindinin öğle vaktinde kılınması öne alma (takdim), ikindi vaktinde kılınması erteleme (tehir) olarak adlandırılır; akşam ile yatsı için de aynı şekilde işler. Seferde cemi caiz gören mezheplerde bu, yolculuğun zorluğuna bağlı bir ruhsattır. Hanefî mezhebi ise seferde cem yapılmasına izin vermez; bu yüzden Türkiye'de Diyanet'in uygulamasında yolculuktaki kişi her namazı kendi vaktinde, dört rekâtlıları kasrederek kılar.
Diyanet'in iş yerlerinde namaz imkânı bulunmayan kişiler için belirttiği zaruret hâli ise seferîlikten bağımsız ve istisnai bir durumdur. Aynı fetvada iş yoğunluğunun tek başına namazı ertelemek için özür sayılmadığı da vurgulanır.
Yolculukta vakitler farklıdır
Türkiye'de tek bir saat dilimi (UTC+3) kullanıldığı için doğudaki illerde güneş batıdakilere göre erken doğar ve erken batar; yolculuk sırasında namaz vakitleri bulunduğunuz yere göre değişir. Aşağıdaki tablo, 13 Ekim 2026 günü iki uç ilde öğle vakitlerinin farkını gösterir.
| İl | İmsak | Öğle | Akşam |
|---|---|---|---|
| Edirne | 05:51 | 13:05 | 18:43 |
| İzmir | 05:51 | 13:03 | 18:44 |
| Ankara | 05:27 | 12:40 | 18:20 |
| Van | 04:45 | 11:58 | 17:39 |
Yolculuk planınız varken gideceğiniz şehrin vakitlerini il sayfalarından öğrenebilirsiniz. Hesaplamaların il merkezi koordinatına göre yapıldığını ve ilçelerde küçük dakika farkları olabileceğini unutmayın.
Cuma namazı ve seferîlik
Seferî olan kişiye cuma namazı farz değildir; kılarsa öğle namazının yerine geçer. Yolculukta olup cumaya katılmak isteyen kişi bu hükmü bilmelidir.
Vatan, ikamet ve niyet
Seferîlik hükümlerinde belirleyici olan üç kavram vardır: asıl vatan (kişinin yaşadığı ve yerleştiği yer), gidilecek yer ve orada kalmaya niyet edilen süre. Diyanet'in anlatımında 15 günden az kalmaya niyet eden kişi, gideceği yerde seferî olarak değerlendirilir; niyet 15 gün veya üzerine çıkarsa mukimlik hükümleri geçerli olur. Niyetin yolculuk başlarken belli olması, namazı kaç rekât kılacağınızı belirler. Belirsiz durumlarda (örneğin dönüş tarihi belli değilse) ayrıntı için Alo 190'a danışmanız uygun olur.
Uygulamada dikkat edilecekler
- Mesafenin nasıl ölçüleceği ve yolculuğun seferîlik sayılıp sayılmayacağı konusunda net bir durumla karşılaşırsanız müftülüğe veya Alo 190 Fetva Hattı'na danışın.
- Kalış niyeti önemlidir: 15 günden az kalmaya niyet ediyorsanız seferî sayılırsınız; niyetiniz değişirse durum da değişir.
- Seferde kılamadığınız namazlar için kaza namazı rehberimize bakabilir, ayrıntı için Diyanet'e danışabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kaç kilometreden sonra namaz kasr edilir?
Diyanet'in uygulamasında 90 kilometre ve üzeri bir yolculuk için seferîlik hükümleri uygulanır; kişi gideceği yerde 15 günden az kalmaya niyet etmelidir.
Seferî kaç gün sonra mukim olur?
Hanefî mezhebine göre seferî kişi bir yerde 15 gün veya daha fazla kalmaya niyet ederse mukim sayılır. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde bu süre yaklaşık 4 gündür.
Seferde cuma namazı kılınır mı?
Seferî olana cuma farz değildir. Kılarsa öğle namazının yerine geçer.
Kaynaklar
- Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu, Umreye gidenler: seferîlik hükümleri açısından Mekke ve Medine
- TDV İslâm Ansiklopedisi, Sefer (fıkıh) maddesi
- Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu, İş sebebiyle öğle, ikindi ve akşam namazları kılınmayarak…
- TDV İslâm Ansiklopedisi, Cuma maddesi
Bilgilendirme amaçlıdır; dinî hükümler için Diyanet'e (Alo 190 Fetva Hattı) başvurunuz.
Mumin App hakkında. Mumin App, namaz vakitlerini gösteren ve vakit girince ezanı çalan ücretsiz bir uygulamadır. Reklam göstermez, üyelik istemez.
Mumin App'i tanıyın · Günlük namaz vakitleri · Google Play'den indir
İlgili rehberler
- Kaza Namazı Nasıl Planlanır? Hanefî'de Günde 6 Vakit
Kaza edilen namazlar, günlük 6 vakit hesabı ve kerahat uyarısıyla gerçekçi bir plan.
- Cuma Namazı Vakti ve Cumaya Hazırlık
Cuma namazının vakti, kimlere farz olduğu, kerahat uyarısı ve Diyanet hutbesi.
- Kıble Nasıl Bulunur? Pusula, Güneş ve Kıble Açısı Rehberi
Coğrafi ve manyetik açı farkı, pusula kalibrasyonu ve illerin kıble açıları.